۱ سال پیش

» آیا خاموش شدن یک موتور به معنای سقوط هواپیماست؟

خاموشی موتور هواپیما در میانه‌ی آسمان؛ پایان راه یا چالشی مدیریت‌پذیر؟

از نگاه بسیاری از مسافران، خاموش شدن یکی از موتورهای هواپیما به‌منزله‌ی وقوع یک فاجعه‌ی هوایی است. اما در دنیای مهندسی هوانوردی و در ذهن خلبانان حرفه‌ای، این رخداد نه‌تنها غیرمنتظره نیست، بلکه از پیش پیش‌بینی شده، برای آن آموزش داده شده و کاملاً برنامه‌ریزی شده است.

هواپیماهای امروزی، به‌ویژه‌ تجاری مسافربری، چنان طراحی و آزموده شده‌اند که حتی در صورت از کار افتادن یک موتور، همچنان توانایی پرواز ایمن در مسافت‌های طولانی، انجام فرود کنترل‌شده و رساندن مسافران به سلامت را دارا باشند.

ابعاد فنی پرواز با یک موتور فعال

اکثر هواپیماهای مسافربری مدرن از دو موتور بهره‌مندند. بنابراین، پرسشی طبیعی در ذهن شکل می‌گیرد: آیا در صورت خاموش شدن یکی از موتورها، موتور دیگر توان تأمین نیروی لازم برای ادامه‌ی پرواز را خواهد داشت؟

مطلب مرتبط تصاویر پس‌زمینه کویر و بیابان

پاسخ، در اغلب موارد، مثبت است.

برای نمونه، هواپیمای بوئینگ ۷۷۷، یکی از پیشرفته‌ترین هواپیماهای دو موتوره‌ی جهان، قادر است با تنها یک موتور بیش از پنج ساعت پرواز کند. این توانایی به لطف استانداردی جهانی با عنوان ETOPS یا Extended-range Twin-engine Operational Performance Standards فراهم شده است.

ETOPS چیست؟

این استاندارد مشخص می‌سازد که یک هواپیمای دو موتوره تا چند دقیقه می‌تواند از نزدیک‌ترین فرودگاه مناسب برای فرود فاصله بگیرد و در صورت خاموش شدن یک موتور، چه مدت زمان قانونی و ایمنی برای ادامه‌ی پرواز باقی می‌ماند.

برای مثال، در صورتی‌ که یک هواپیما دارای گواهی‌نامه‌ی ETOPS-180 باشد، این بدان معناست که آن هواپیما مجاز است تا ۱۸۰ دقیقه با یک موتور فعال پرواز کند تا به نخستین فرودگاه قابل استفاده برسد.

در عمل، این امر به هواپیما اجازه می‌دهد که حتی در مناطق دورافتاده همچون اقیانوس‌ها، در صورت بروز نقص فنی در یکی از موتورها، بدون مخاطره و با آرامش به مسیر خود ادامه داده و فرودی ایمن را رقم بزند.

چرا خاموشی موتور لزوماً خطرناک نیست؟

شاید در نگاه نخست این پدیده تهدیدآمیز به نظر برسد، اما خاموشی یکی از موتورها به‌تنهایی نمی‌تواند منجر به سقوط هواپیما شود، زیرا:

• موتور باقی‌مانده قادر است با افزایش توان خروجی، نیروی لازم برای ادامه‌ی پرواز را تأمین کند؛

• هواپیماهای دو موتوره به گونه‌ای طراحی شده‌اند که در صورت از کار افتادن یکی از موتورها نیز، توان ادامه‌ی مسیر را با حفظ نیروی پیشران مورد نیاز خواهند داشت؛

• خلبانان برای چنین شرایطی، آموزش‌های تخصصی دیده و در محیط شبیه‌سازی‌شده، بارها آن را تمرین کرده‌اند.

در حقیقت، تمرین خاموشی موتور، یکی از اساسی‌ترین مراحل آموزش در پرواز با هواپیماهای چند موتوره است. این تمرینات به‌ویژه در مراحل بحرانی نظیر برخاستن از باند یا اوج‌گیری، بارها و بارها اجرا می‌شود تا واکنش خلبان در مواجهه با چنین رخدادی کاملاً استاندارد و بدون اضطراب باشد.

پرواز BA038

در ژانویه‌ی سال ۲۰۰۸، پرواز شماره‌ی BA038 شرکت هواپیمایی بریتیش ایرویز، در مسیر پکن به لندن، هنگام فرود در فرودگاه هیثرو با نقص فنی نادری مواجه شد. هر دو موتور بوئینگ ۷۷۷ در ارتفاع کم، قدرت خود را از دست دادند.

با این حال، خلبان با مهارتی تحسین‌برانگیز، هواپیما را در حالتی مشابه پرواز گلاید (بدون نیروی محرکه) کنترل و به‌صورت ایمن در باند فرودگاه نشاند. تمامی سرنشینان نجات یافتند.

این رویداد به‌خوبی نشان می‌دهد که حتی در بدترین سناریوهای ممکن، سیستم‌های طراحی‌شده و مهارت خلبان می‌توانند از بروز فاجعه جلوگیری کنند.

طراحی برای بقا: اصول مهندسی ایمنی در هوانوردی

در طراحی هواپیماها، مهندسان همواره بدترین حالت ممکن را در نظر می‌گیرند و بر اساس آن، ایمنی را در بالاترین سطح ممکن تضمین می‌نمایند. این موضوع از طریق سه اصل کلیدی تحقق می‌یابد:

1. پشتوانه‌سازی (Redundancy):

برای سامانه‌های حیاتی مانند برق، هیدرولیک، کنترل پرواز و… همواره منابع پشتیبان در نظر گرفته شده‌اند. در صورت بروز خرابی در یکی از آن‌ها، سیستم جایگزین به‌صورت خودکار فعال می‌شود.

2. عملکرد با موتور از کار افتاده (Engine-out performance):

تمامی هواپیماهای دو موتوره می‌بایست در صورت از کار افتادن یکی از موتورها، توان بلند شدن از باند، اوج‌گیری و رسیدن به مسیر امن جهت فرود را داشته باشند.

3.تست‌های سختگیرانه برای موتور:

موتورهای هواپیما پیش از دریافت تأیید نهایی، تحت آزمون‌هایی چون پرتاب پرنده، آتش‌سوزی داخلی، از دست رفتن پره‌ها و شرایط اضطراری شدید قرار می‌گیرند.

آیا همه‌ی هواپیماها چنین ایمنی بالایی دارند؟

پاسخ منفی‌ست. هواپیماهای سبک، تک‌موتوره یا قدیمی‌تر ممکن است در صورت خاموش شدن موتور، در شرایط بحرانی‌تری قرار گیرند.

برای مثال، هواپیماهای آموزشی نظیر Cessna 172 که تنها دارای یک موتور هستند، در صورت بروز نقص، می‌بایست فوراً مکان مناسبی برای فرود اضطراری انتخاب کنند.

مطلب مرتبط طراحی جذاب و منحصربه فرد جواهرات تیفانی

با این حال، چنین هواپیماهایی نیز از قابلیت گلایدینگ بهره‌مندند؛ به این معنا که می‌توانند بدون نیروی محرکه، به‌کمک طراحی آیرودینامیکی خود، مسیر قابل‌توجهی را طی کرده و در محلی مناسب فرود آیند.